سینوزیت چیست؟ علائم، علتها و انواع سینوزیت
سینوزیت چیست؟ سینوزیت به التهاب مخاط سینوسهای اطراف بینی گفته میشود؛ حفرههایی پر از هوا که در استخوانهای صورت قرار گرفتهاند و از طریق مسیرهای باریکی با فضای داخل بینی ارتباط دارند. زمانی که مخاط سینوسها متورم شود یا مسیر طبیعی تخلیه ترشحات دچار اختلال شود، فرد ممکن است علائمی مانند گرفتگی بینی، ترشحات بینی یا پشت حلق، کاهش حس بویایی، احساس فشار در صورت و گاهی سردرد را تجربه کند.
سینوزیت یک بیماری با علت و شکل ثابت نیست. این مشکل میتواند بهصورت حاد و کوتاهمدت ایجاد شود، برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و به شکل سینوزیت مزمن درآید یا در شرایط خاص با بیماریهای قارچی مرتبط باشد. شناخت علائم سینوزیت، مدت ادامه آنها و علت سینوزیت نقش مهمی در انتخاب روش بررسی و درمان دارد.
سینوس چیست و در کدام قسمت صورت قرار دارد؟
سینوسها حفرههایی هستند که در استخوانهای اطراف بینی قرار گرفتهاند. چهار گروه اصلی سینوس شامل سینوسهای فکی، پیشانی، اتموئید و اسفنوئید هستند. این حفرهها از طریق مسیرهای کوچکی با بینی در ارتباطاند. مخاط داخل سینوسها ترشحات طبیعی تولید میکند و این ترشحات باید از طریق مسیرهای مشخص وارد بینی شوند. زمانی که التهاب شدید مخاط، تورم، پولیپ یا بعضی مشکلات ساختاری باعث اختلال در این مسیرها شوند، تهویه و تخلیه طبیعی سینوسها ممکن است با مشکل روبهرو شود.
علائم سینوزیت چیست؟
علائم سینوزیت در همه افراد دقیقاً یکسان نیست و نوع بیماری نیز بر شدت و مدت علائم تأثیر میگذارد.
از علائم شایع میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- گرفتگی یا انسداد بینی;
- ترشحات بینی;
- ترشحات پشت حلق;
- کاهش یا تغییر حس بویایی;
- احساس فشار یا سنگینی در صورت;
- درد در ناحیه گونهها یا پیشانی;
- احساس پری اطراف چشمها;
- سرفه در برخی بیماران;
- خستگی;
- بوی بد دهان در بعضی افراد;
وجود یک علامت بهتنهایی برای تشخیص سینوزیت کافی نیست. برای مثال، سردرد و درد پیشانی میتوانند در میگرن نیز مشاهده شوند. به همین دلیل در افرادی که سردرد علامت غالب است، بررسی سردرد سینوسی و افتراق آن از سایر سردردها اهمیت دارد.
علت سینوزیت چیست؟
علت سینوزیت بسته به نوع بیماری متفاوت است. در بسیاری از موارد حاد، التهاب سینوسها در ادامه یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی ایجاد میشود.
اما در بیماریهای طولانیمدت عوامل بیشتری میتوانند نقش داشته باشند.
از عوامل مرتبط با سینوزیت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عفونتهای تنفسی ویروسی;
- التهاب طولانیمدت مخاط بینی و سینوس;
- آلرژی در بعضی بیماران;
- پولیپ بینی;
- بعضی مشکلات ساختاری بینی;
- اختلال در تخلیه طبیعی سینوسها;
- برخی بیماریهای زمینهای;
- بعضی انواع عفونت قارچی;
وجود یک عامل مانند انحراف تیغه بینی لزوماً به معنای علت قطعی سینوزیت نیست. بسیاری از افراد دارای درجاتی از انحراف هستند ولی هرگز دچار بیماری سینوسی مزمن نمیشوند. اگر بخواهید درباره این ارتباط بیشتر بدانید، موضوع رابطه انحراف بینی با سینوزیت باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
انواع سینوزیت
یکی از مهمترین موضوعات برای درک اینکه سینوزیت چیست، شناخت انواع مختلف آن است.
سینوزیت حاد
سینوزیت حاد معمولاً مدت کوتاهتری دارد و اغلب در ادامه یک عفونت تنفسی ایجاد میشود.گرفتگی بینی، ترشحات، فشار صورت و کاهش بویایی ممکن است در این دوره ایجاد شوند. هر سینوزیت حادی باکتریایی نیست و تغییر رنگ ترشحات بهتنهایی دلیل کافی برای تشخیص عفونت باکتریایی یا مصرف آنتیبیوتیک محسوب نمیشود. جزئیات علائم و تشخیص این نوع بیماری در صفحه اختصاصی سینوزیت حاد بررسی شده است.
سینوزیت مزمن
وقتی التهاب بینی و سینوسها برای مدت طولانی ادامه پیدا میکند، ممکن است سینوزیت مزمن مطرح شود. در این شرایط علائمی مانند گرفتگی مداوم بینی، ترشحات پشت حلق، کاهش بویایی و احساس فشار صورت میتوانند بهصورت طولانی ادامه داشته باشند. سینوزیت مزمن فقط یک عفونت طولانیشده نیست و التهاب پایدار مخاط، پولیپ بینی و عوامل زمینهای مختلف میتوانند در آن نقش داشته باشند. برای بررسی کامل این موضوع میتوانید به صفحه سینوزیت مزمن مراجعه کنید.
سینوزیت قارچی
سینوزیت قارچی گروهی متفاوت از بیماریهای سینوسی را شامل میشود. این بیماری از انواع غیرتهاجمی تا فرمهای جدیتر و تهاجمی متفاوت است و روش درمان در همه انواع آن یکسان نیست. به همین دلیل تشخیص دقیق نوع بیماری اهمیت زیادی دارد و مطالب کامل مربوط به انواع، علائم و درمان در صفحه سینوزیت قارچی قرار میگیرد.
تفاوت سینوزیت حاد و مزمن چیست؟
مهمترین تفاوت این دو بیماری به مدت، الگوی علائم و ماهیت التهاب مربوط میشود. سینوزیت حاد معمولاً مدت کوتاهتری دارد و در بسیاری از بیماران پس از عفونت تنفسی ایجاد میشود. در مقابل، سینوزیت مزمن با التهاب پایدار و علائم طولانیمدت همراه است و عوامل زمینهای بیشتری میتوانند در آن نقش داشته باشند. بنابراین طول کشیدن یک سرماخوردگی برای چند روز به معنی ابتلای فرد به سینوزیت مزمن نیست.
آیا آلرژی همان سینوزیت است؟
خیر، آلرژی و سینوزیت دو مشکل متفاوت هستند، هرچند برخی علائم آنها مانند گرفتگی بینی میتوانند شبیه یکدیگر باشند.خارش بینی و چشم، عطسههای مکرر و آبریزش شفاف بیشتر با آلرژی سازگار هستند؛ در حالی که کاهش بویایی، فشار صورت و بعضی الگوهای ترشح میتوانند در بیماری سینوسی مشاهده شوند. گاهی نیز هر دو مشکل در یک فرد وجود دارند. برای مقایسه دقیقتر میتوانید مطلب تفاوت سینوزیت و آلرژی را مطالعه کنید.
تفاوت سینوزیت و پولیپ بینی چیست؟
سینوزیت به التهاب سینوسها گفته میشود، در حالی که پولیپ بینی یک رشد نرم و معمولاً غیرسرطانی از مخاط بینی و سینوسهاست. در بعضی بیماران، سینوزیت مزمن همراه با پولیپ بینی دیده میشود. این مسئله باعث شده است که گاهی این دو اصطلاح بهاشتباه به جای یکدیگر استفاده شوند.
برای بررسی نشانهها و ارتباط این دو بیماری، صفحه تفاوت سینوزیت و پولیپ بینی مرجع مناسبتری است.
آیا سردرد یکی از علائم اصلی سینوزیت است؟
سردرد یا فشار صورت ممکن است در برخی بیماران مبتلا به سینوزیت دیده شود، اما هر سردردی منشأ سینوسی ندارد. میگرن بهخصوص میتواند با درد پیشانی، اطراف چشمها و حتی بعضی علائم بینی همراه باشد. اگر سردرد علامت اصلی بیمار باشد، بررسی دقیق تفاوت سردرد سینوسی و میگرن اهمیت دارد تا درمان اشتباه انجام نشود.
سینوزیت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با بررسی علائم و معاینه بیمار شروع میشود. پزشک به مواردی مانند مدت علائم، نوع ترشحات، گرفتگی بینی، کاهش بویایی، درد یا فشار صورت و سابقه بیماریهای قبلی توجه میکند. در بسیاری از موارد حاد ساده، انجام تصویربرداری ضروری نیست. اما در بیماریهای مزمن، عودکننده، یکطرفه یا غیرمعمول ممکن است بررسیهای تکمیلی لازم شوند.
نقش آندوسکوپی بینی در تشخیص سینوزیت
در آندوسکوپی تشخیصی بینی و سینوس پزشک با استفاده از یک ابزار باریک مجهز به نور و دوربین داخل بینی را بررسی میکند.
با این روش میتوان مواردی مانند:
- التهاب مخاط;
- پولیپ;
- ترشحات غیرطبیعی;
- وضعیت برخی مسیرهای داخل بینی;
- دلمه;
- بعضی تودهها;
را مشاهده کرد. آندوسکوپی تشخیصی یک روش معاینه است و نباید با جراحی آندوسکوپی سینوس اشتباه گرفته شود.
چه زمانی سیتیاسکن سینوس لازم میشود؟
سیتیاسکن میتواند اطلاعات دقیقی درباره وضعیت سینوسها، ضخیم شدن مخاط، انسداد مسیرها و آناتومی بینی ارائه دهد. اما CT برای هر فردی که چند روز گرفتگی یا سردرد دارد لازم نیست. تصویربرداری بیشتر در بیماریهای مزمن، موارد مقاوم به درمان، برنامهریزی جراحی یا زمانی که پزشک به یک بیماری خاص مشکوک باشد مطرح میشود.
درمان سینوزیت چگونه انجام میشود؟
روش درمان به نوع و علت بیماری بستگی دارد. در بعضی بیماران، شستوشوی بینی با محلول نمکی و درمانهای موضعی میتوانند در کاهش علائم و التهاب مؤثر باشند. آنتیبیوتیک برای همه موارد سینوزیت ضروری نیست و در صورت مطرح بودن عفونت باکتریایی و بر اساس نظر پزشک استفاده میشود.
در بیماریهای مزمن، کنترل التهاب، بررسی پولیپ، آلرژی و سایر عوامل زمینهای اهمیت بیشتری پیدا میکند. از آنجا که Intent این صفحه شناخت بیماری است، جزئیات دارودرمانی، درمان خانگی و انتخاب روشهای درمانی در صفحه اختصاصی درمان سینوزیت بررسی میشوند.
چه زمانی جراحی سینوس لازم است؟
بیشتر بیماران مبتلا به سینوزیت مستقیماً به جراحی نیاز ندارند. در بعضی افراد مبتلا به سینوزیت مزمن، پولیپ یا بیماری سینوسی مشخص که با درمان مناسب کنترل نشده است، پزشک ممکن است جراحی را بررسی کند. جراحی آندوسکوپی سینوس یا FESS یکی از روشهایی است که برای بیماران منتخب استفاده میشود. هدف از جراحی بهبود دسترسی و تهویه سینوسهای درگیر و کمک به کنترل بیماری است. این جراحی نباید در این صفحه بهصورت کامل توضیح داده شود، زیرا صفحه اختصاصی جراحی آندوسکوپی سینوس باید مالک این موضوع باشد.
سینوزیت چه عوارضی میتواند داشته باشد؟
بیشتر بیماران دچار عوارض جدی نمیشوند. با این حال، به دلیل نزدیکی سینوسها به چشم و ساختارهای داخل جمجمه، در موارد نادر ممکن است عوارض مهمتری ایجاد شوند.تورم اطراف چشم، اختلال بینایی، سردرد بسیار شدید و غیرمعمول، گیجی یا سایر علائم عصبی نیاز به بررسی سریع پزشکی دارند.
جزئیات این علائم در صفحه عوارض سینوزیت توضیح داده میشود.
چه زمانی برای سینوزیت به متخصص مراجعه کنیم؟
اگر یکی از شرایط زیر وجود داشته باشد، بررسی تخصصی میتواند لازم باشد:
- ادامه پیدا کردن علائم برای مدت طولانی;
- عود مکرر علائم;
- گرفتگی شدید یا یکطرفه;
- کاهش قابل توجه بویایی;
- ترشحات مداوم;
- درد یا فشار غیرمعمول صورت;
- عدم پاسخ مناسب به درمان;
- وجود پولیپ;
- تورم اطراف چشم;
- اختلال بینایی;
هدف از مراجعه فقط کنترل موقت علائم نیست؛ در بیماریهای طولانیمدت باید علت زمینهای نیز مشخص شود.
درباره دکتر سید رضا سید محمد دولابی
دکتر سید رضا سید محمد دولابی دارای فلوشیپ جراحی بینی و سینوس از تهران و فرانکفورت و شماره نظام پزشکی ۱۳۲۴۷۵ هستند و در زمینه بررسی و درمان بیماریهای بینی و سینوس فعالیت دارند.
آدرس مطب: تهران، خیابان قیطریه، روبروی پارک قیطریه، پلاک ۸۱، واحد ۴
تماس مستقیم: 09017016682
سوالات متداول درباره سینوزیت
1.آیا سینوزیت مسری است؟
خود التهاب سینوس بهعنوان یک بیماری مستقل الزاماً مسری نیست؛ اما اگر علائم در نتیجه یک عفونت ویروسی تنفسی ایجاد شده باشند، ویروس عامل بیماری میتواند به دیگران منتقل شود.
2.آیا ترشحات سبز به معنی سینوزیت باکتریایی است؟
خیر. رنگ ترشحات بهتنهایی برای تشخیص عفونت باکتریایی کافی نیست و مدت و الگوی علائم نیز باید بررسی شوند.
3.آیا سینوزیت باعث سردرد میشود؟
در بعضی بیماران بله، اما هر سردردی سینوسی نیست. میگرن و سایر سردردها نیز میتوانند در ناحیه پیشانی و اطراف چشم احساس شوند.
4.آیا پولیپ بینی باعث سینوزیت میشود؟
پولیپ میتواند در برخی بیماران با سینوزیت مزمن همراه باشد و مسیرهای بینی و سینوس را تحت تأثیر قرار دهد، اما همه بیماران مبتلا به پولیپ الزاماً وضعیت یکسانی ندارند.
5.آیا سینوزیت همیشه به آنتیبیوتیک نیاز دارد؟
خیر. بسیاری از موارد حاد منشأ ویروسی دارند و آنتیبیوتیک برای همه بیماران مناسب نیست.
6.آیا سینوزیت مزمن با جراحی درمان میشود؟
بعضی بیماران مبتلا به سینوزیت مزمن مقاوم به درمان ممکن است کاندید جراحی باشند، اما جراحی برای همه بیماران لازم نیست و تصمیم بر اساس شرایط هر فرد گرفته میشود.
جمعبندی
اگر بخواهیم بهصورت خلاصه توضیح دهیم سینوزیت چیست، سینوزیت التهاب مخاط سینوسهای اطراف بینی است که میتواند به شکل حاد، مزمن یا در موارد خاص قارچی ایجاد شود. گرفتگی بینی، ترشحات، کاهش بویایی و فشار صورت از مهمترین علائم سینوزیت هستند و علت سینوزیت نیز بسته به نوع بیماری میتواند از عفونتهای تنفسی تا التهاب مزمن، پولیپ و بعضی عوامل زمینهای متفاوت باشد.
تشخیص درست نوع سینوزیت اهمیت زیادی دارد، زیرا روش برخورد با سینوزیت حاد، سینوزیت مزمن و بیماری قارچی یکسان نیست. در صورت طولانی شدن یا عود علائم، ارزیابی تخصصی بینی و سینوس میتواند به مشخص شدن علت و انتخاب مسیر مناسب درمان کمک کند.
